نظريه انطباق ارتباطی ، از سوي هاوارد گيلز، پرفسور ارتباطات دانشگاه كاليفرنيا- سانتاباربارا-  و همکارانش در دهه 1960 ارائه شد. نظریه انطباق در اصل یک نظریه زبان شناسی اجتماعی است که به بررسی شیوه های متنوع تنظیم کلام، نگارش،آواز، رادیو، شرح مذاکرات دادگاه  و تعامل انسان و کامپیوتر
می پردازد.

 به عنوان مثال هنگامي كه با كودكان صحبت مي كنيم، شيوه اي كلام خود را تعديل مي كنيم. همچنين واژگاني متناسب با مقتضيات حال كودكان به كار مي بريم.

همچنين زماني كه با يك سالخورده صحبت مي كنيم ما اغلب  نحوه گفتار و رفتار خود را تغيير مي دهيم و احترام بيشتري را نشان مي دهيم.

در يك مصاحبه كاري، فرد مي كوشد سخنانش را با موقعيت فردي كه با او صحبت مي كند، منطبق نمايد.

براين اساس، فرد شيوه اي را كه با دوستانش صحبت مي كند به هنگام گفتگو با مديرش به كار نمي برد.

همچنين افراد به گونه اي متفاوت از زماني كه با رفيقشان صحبت مي كنند، با والدينشان سخن مي گويند.

به طور کلی، انطباق ارتباطی، نظريه ای کاربرد گرايانه است و شيوه هايي را كه ارتباط گران در يك ميان كنش برای برقراری ارتباط و تاثیر گذاری بر يكديگر به کار می برند، توضيح مي دهد. همچنین این نظریه تغييراتي را كه طرفين يك تعامل در موقعيت هاي مختلف ارتباطي در کنش های ارتباطی خود اعمال می کنند، مورد بررسي قرارمي دهد. بر اساس این نظریه سخنگویان استراتژی های همگرایی، تباین و ثبات را برای اعلام نگرش های خود  به طرف دیگر ارتباط اتخاذ می کنند.

·        همگرايي

همگرایی در یک موقعیت ارتباطي زمانی رخ می دهد که ارتباط گر، الگوي بياني و يا رفتاريش را برای ایجاد مشابهت با طرف دیگر ارتباط - مخاطب - تغيير مي دهد. مطابق نظريه انطباق ارتباطی، اين احتمال وجود دارد كه در يك موقعيت ارتباطي خاص، ارتباط گران با هدف نشان دادن موافقتشان به طرف ديگر تعامل و یا ارتقاء سطح ارتباط، در رفتار و يا كلام خود همگرايي نشان دهند. هراندازه یک ارتباط گر همگرایی بیشتری با طرف دیگر داشته باشد، در نظر مخاطب خود مطلوب تر و جذاب تر ارزیابی می شود.

گيلز چنین توضیح می دهد که همگرایی يك واكنش رواني و غالبا ناخودآگاه است که از سوی افراد برای دوست داشته شدن به کار برده می شود. در واقع  مردم چنین می پندارند كه مشابهت به ديگران، سبب جذابیت آنان در نظر طرف دیگر ارتباط است. این مسئله زمانی برای مردم اهمیت ویژه ای می یابد که طرف دیگر ارتباط، فردی باشد که از نظر اجتماعی موقعيت بالایی دارد. در چنین شرایطی مردم تمایل بیشتری دارند که شبيه آن فرد برجسته رفتار كنند و به همین دلیل کنش های ارتباطی خود را با سبك هاي ارتباطي او منطبق می سازند.

موضوع اصلی نظریه انطباق بر بازشناسی و پاسخ به سازگاری مبتنی است. براین اساس، همچنان که « الف » بیشتر شبیه « ب » می شود، احتمال اینکه « ب » نیزبه « الف » شبیه گردد، افزایش می یابد.

·        تباين

اين حالت زماني اتفاق مي افتد كه ارتباط گر بخواهد بر سبک كنش ارتباطي خاص و متمايز خود نسبت به طرف ديگر ارتباط، تاكيد كند. براي مثال، اگر در یک موقعیت ارتباطی فردی با لهجه اصفهانی با فردی که اصفهانی نیست اما لهجه اصفهانی را شیرین می پندارد مواجه شود، ممكن است فرد اصفهانی در هنگام گفتگو متعمدانه بر لهجه خود تاکید ورزد.

اما استراتژی تباین، غالبا با هدف تاکید بر تفاوتها میان طرفین ارتباط، اتخاذ می شود. افراد براي نشان دادن عدم تاييد طرف ديگر ارتباط ويا مذمت و تقبيح او به اين تاكتيك متوسل شوند و برخي از سبک های كنش هاي ارتباطي خود را بزرگنمايي كنند.

به طور کلی، در هر موقعیت ارتباطی، تفاوت هايي در طرفین ارتباط وجود دارد. گاهی ممکن است بر اساس نوع رابطه و بسته به طرفین ارتباط، میان ارتباط گران اختلاف به وجود آید و از هم دور شوند. به بیان دیگر در برخی از موقعيت های ارتباطی افراد تمایل دارند تفاوت هايشان را نشان دهند و یا اثبات كنند. این مسئله ممکن است به خاطر افتخار به تفاوت های موجود(اختلاف در مليت ، زبان و ...) باشد، که سبب می شود ارتباط گران از هم دورتر شوند.

·        ثبات

نظريه انطباق ارتباطي اين حقيقت را نیز از نظر دور نمي دارد كه در يك موقعيت ارتباطي اين احتمال وجود دارد كه ارتباط گران جنبه ای و یا کل سبک یا شیوه كنش ارتباطي خود (سخن و يا رفتار) را تغيير ندهند. اغلب در موقعيت هاي ارتباطي، جنبه هاي زيادي از سبک كنش هاي ارتباطي ثابت باقي مي ماند. بنابراین، ثبات كنش ارتباطي زماني اتفاق مي افتد كه يك ارتباط گر كنش یا کنش هاي ارتباطي خاص خود را تغيير نمي دهد.

 براي مثال، يك فرد بذله گو زماني كه با مديرش صحبت می کند و یا در حین انجام مصاحبه شغلی از شوخی پرهیز کند اما همین فرد درصورتی که در یک میهمانی توسط یکی از اعضاء خانواده اش با فرد دیگر آشنا شود ممکن است بذله گویی و شوخ طبعی اش را حفظ نماید، بدين ترتيب، می توان گفت در این موقعیت ارتباطی در جنبه ويژه اي از رفتار ارتباطي فرد بذله گو، ثبات وجود دارد.